ترخیص قطعات استوک (دست‌دوم) خودرو در ایران یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های تجارت است، زیرا طبق قوانین جاری گمرک جمهوری اسلامی ایران، واردات کالاهای مستعمل و دست‌دوم به صورت رسمی ممنوع است. با این حال، به دلیل تقاضای بالای بازار، این کالاها از مسیرهای خاصی ترخیص می‌شوند.

در ادامه، روش‌ها، چالش‌ها و مراحل ترخیص این قطعات را بررسی می‌کنیم:

۱. روش‌های رایج ترخیص قطعات استوک

از آنجا که ثبت سفارش رسمی برای قطعات دست‌دوم (بدون مجوز خاص) تقریباً غیرممکن است، بازرگانان از سه روش اصلی استفاده می‌کنند:

الف) روش ته‌لنجی (ملوانی) – رایج‌ترین روش

این روش مخصوص بنادر جنوبی (گناوه، بوشهر، دیلم، دلوار و …) است.

• نحوه کار: لنج‌ها اجازه دارند مقدار مشخصی کالا را تحت عنوان «کالای ملوانی» بدون پرداخت حقوق گمرکی معمول وارد کنند.
• مزیت: نیازی به ثبت سفارش و تخصیص ارز بانکی ندارد و قطعات استوک به راحتی تخلیه می‌شوند.
• نکته: ترخیص‌کاران در این بنادر بار را به صورت «کیلویی» یا «عددی» (مثلاً هر موتور یا هر گیربکس مبلغی ثابت) ترخیص کرده و تحویل می‌دهند.

ب) ترخیص از طریق مناطق آزاد

قطعات به مناطقی مثل اروند، کیش، قشم یا چابهار وارد می‌شوند.

• نحوه کار: قوانین مناطق آزاد در مورد کالای مستعمل منعطف‌تر است. اما چالش اصلی، خروج این کالاها از منطقه آزاد به سرزمین اصلی (شهرهای دیگر) است که باز هم نیاز به عبور از گمرک و پرداخت عوارض دارد.

ج) روش رسمی (فقط برای موارد خاص)

این روش برای افراد عادی تقریباً بسته است و فقط برای موارد زیر ممکن است:

• واحدهای تولیدی: کارخانه‌هایی که مجوز بازسازی (Remanufacturing) دارند، می‌توانند تحت شرایط خاص قطعات استوک را برای بازسازی و فروش مجدد وارد کنند.
• ماشین‌آلات سنگین: برای کشنده‌ها و ماشین‌آلات راهسازی، گاهی بر اساس بخشنامه‌های فصلی، اجازه واردات قطعات استوک داده می‌شود.

۲. هزینه‌های ترخیص

هزینه ترخیص قطعات استوک بر اساس «قیمت کالا» محاسبه نمی‌شود (چون فاکتور رسمی ندارند)، بلکه معمولاً بر اساس پارامترهای زیر تعیین می‌شود:

1. وزن بار: در روش ته‌لنجی هزینه بر اساس هر کیلوگرم محاسبه می‌شود.
2. نوع قطعه: موتور، گیربکس، دیفرانسیل و قطعات بدنه هر کدام نرخ ترخیص متفاوتی دارند.
3. هزینه انبارداری و تخلیه و بارگیری: که در بنادر از صاحب کالا دریافت می‌شود.
4. هزینه «بچه‌محل» یا واسطه: مبالغی که برای هماهنگی‌های محلی جهت عبور بار پرداخت می‌شود.

۳. مراحل ترخیص (در روش غیررسمی/نیمه‌رسمی)

1. ارسال کالا به دبی (شارجه): ابتدا کالا از چین یا اروپا به دبی ارسال می‌شود.
2. تحویل به شرکت‌های حمل‌ونقل (لنج‌دار): کالا در دبی تحویل لنج‌هایی می‌شود که به مقصد بنادر خاص (مثل گناوه) حرکت می‌کنند.
3. تخلیه در بندر: کالا در اسکله تخلیه شده و تحت نظارت تعاونی لنج‌داران یا گمرک محلی قرار می‌گیرد.
4. تسویه با ترخیص‌کار: ترخیص‌کار مبلغ توافق شده را دریافت کرده و کالا را از محوطه بندر خارج می‌کند.
5. ارسال به مقصد: کالا معمولاً با خودروهای شوتی یا وانت‌های محلی به انبارهای شهرهای بزرگ (مثل تهران) فرستاده می‌شود.

۴. چالش‌های قانونی و امنیتی

• کالای قاچاق: چون این قطعات ثبت سفارش رسمی ندارند، در صورت توقیف در جاده توسط پلیس، به عنوان «کالای قاچاق» شناخته شده و ضبط می‌شوند. برای حل این مشکل، معمولاً ترخیص‌کاران «بیجک» یا برگه‌هایی تحت عنوان کالای ملوانی تهیه می‌کنند که تا حدی ریسک را کم می‌کند.
• شناسه کالا: قطعات استوک فاقد شناسه کالا و کد رهگیری هستند، بنابراین فروش آن‌ها در فروشگاه‌های معتبر و آنلاین (که نیاز به فاکتور رسمی دارند) سخت است.

۵. پیشنهاد برای شما

اگر قصد دارید به صورت جدی وارد این کار شوید:

1. یافتن ترخیص‌کار مطمئن: قبل از خرید کالا در چین یا امارات، حتماً با یک ترخیص‌کار در گناوه یا بندرعباس صحبت کنید و قیمت تمام شده ترخیص را بپرسید.
2. استعلام قیمت «تحویل تهران»: بسیاری از شرکت‌ها در دبی بار را از شما تحویل می‌گیرند و قیمت را به صورت «تحویل در انبار تهران» به شما می‌دهند. این امن‌ترین روش برای شماست چون ریسک مسیر و گمرک بر عهده آن‌هاست.